Tarmoq administratorligi

Tarmoq administratorligi nima va u nega muhim

Ofisdagi printer birdan chop etmay qo’ysa, maktab sinfidagi Wi-Fi har bir necha daqiqada uzilib qolsa yoki yangi xodim umumiy papkaga kira olmasa, kimdir sababini topib, uni tuzatishi kerak. Bu kishi — tarmoq administratori. Tarmoq administratorligi tashkilot ichidagi odamlar, qurilmalar va xizmatlarni bog’laydigan kompyuter tarmoqlarini loyihalash, sozlash va ishlab turishini ta’minlash ishidir.

Bugun deyarli har bir tashkilot tarmoqqa tayanadi: klinikadagi bemorlar ma’lumotlari, do’kondagi kassalar, kutubxona kompyuterlari, ofisdagi elektron pochta va umumiy fayllar. Tarmoq sekin yoki ishonchsiz bo’lsa, ish to’xtaydi. Shuning uchun tarmoqni to’g’ri qura oladigan, uni barqaror ishlatadigan va nosozliklarni tez hal qiladigan odamlar faqat IT kompaniyalarida emas, hamma joyda kerak.

Mashg’ulotlarda nimalarni o’rganasiz va bajarasiz

Dastur 4 oy davom etadi va 36 ta darsdan iborat, boshlang’ich darajadan boshlanadi. Mashg’ulotlar haqiqiy qurilmalar va virtual muhitda olib boriladi. Har bir ishtirokchi o’z tarmoq laboratoriyasini quradi va uni sozlaydi. Siz Windows Server, Linux, Cisco Packet Tracer va VirtualBox bilan ishlaysiz.

Tarmoq asoslari. Bir kompyuter boshqasiga ma’lumot yuborganda aslida nima sodir bo’lishini tushunish uchun OSI modeli va TCP/IP’dan boshlaysiz. So’ng IP manzillash va marshrutlashni mashq qilasiz: manzillar oralig’ini kichik tarmoqlarga bo’lasiz, qurilmalarga manzil berasiz va paketlar manzilga yetib borayotganini tekshirasiz. Kabel va simsiz tarmoqlarni solishtirib, qaysi biri qachon qulayligini o’rganasiz. Odatiy mashq — kichik ofis tarmog’ini qog’ozda chizib, keyin uni Cisco Packet Tracer’da qurish.

Qurilmalarni sozlash. Bu modulda router va switch’larni bosqichma-bosqich sozlaysiz, VLAN yaratib, tarmoqni segmentlarga ajratasiz — masalan, mehmonlar va xodimlar tarmog’ini bir-biridan ajratib qo’yasiz. Shuningdek, Wi-Fi tarmoq qurasiz: sozlamalarni tanlaysiz, kirishni kuchli parol bilan himoyalaysiz, qamrov va barqarorlikni tekshirasiz.

Server administratsiyasi. VirtualBox’da Windows Server va Linux server asoslarini o’rnatib, o’rganasiz. Foydalanuvchi va guruhlar yaratasiz, umumiy papkalarga huquqlar berasiz va bitta server butun jamoaga qanday xizmat qilishini ko’rasiz. Bu yerdagi mashqlar kundalik ofis vazifalariga o’xshaydi: yangi xodimni qo’shish, bo’lim papkasiga ruxsat berish va xodim ketganda ruxsatni olib tashlash.

Xavfsizlik va nosozlik. Yakuniy modulda firewall sozlash va zaxira nusxa olishni o’rganasiz: faqat kerakli trafikni o’tkazadigan qoidalar yozasiz va ma’lumotni zaxira nusxadan tiklashni mashq qilasiz. Modulning katta qismi nosozlikni tashxislash amaliyotiga bag’ishlangan: laboratoriya ataylab buziladi, siz esa bosqichma-bosqich usul bilan muammoni topib, bartaraf etasiz.

Tarmoq administratorining odatiy ish kuni

Tarmoq administratorining kuni odatda rejali ish va kutilmagan murojaatlardan iborat bo’ladi. Ertalab u serverlar, switch’lar va internet aloqasi me’yorida ishlayotganini, kechagi zaxira nusxalar muvaffaqiyatli olinganini tekshiradi. Keyin hamkasblarning murojaatlari keladi: noutbuk Wi-Fi’ga ulanmayapti, yangi xodimga hisob kerak, bo’limga umumiy papkaga ruxsat kerak.

Kunning qolgan qismini rejali vazifalar to’ldiradi: yangilanishlarni o’rnatish, ofisga yangi switch qo’shish, tarmoq sxemasini hujjatlashtirish, firewall qoidalarini ko’rib chiqish yoki eski kabelni almashtirish. Nosozlik yuz berganda administrator tartib bilan ishlaydi: avval jismoniy ulanishni, keyin manzil va sozlamalarni, so’ng xizmatlarning o’zini tekshiradi. Sabr, aniq qaydlar va texnik bo’lmagan hamkasblarga tushunarli tushuntira olish texnik bilim kabi muhim.

Bu ko’nikmalar qayerda qo’llanadi va keyingi qadamlar

Bu ko’nikmalar bir nechtadan ortiq kompyuter bor har qanday joyda kerak: ofislar, maktablar, klinikalar, do’konlar, davlat tashkilotlari va internet provayderlari. Odatiy boshlanish nuqtalari — IT-yordam mutaxassisi, boshlang’ich darajadagi tarmoq yoki tizim administratori, yoki kichik tashkilotda kompyuter va tarmoq uchun mas’ul xodim. Dastur tugagach, kichik tashkilot tarmog’ini mustaqil boshqarish uchun yetarli ko’nikmaga ega bo’lasiz.

Kursdan keyingi tabiiy qadamlar — marshrutlash va kommutatsiya bo’yicha bilimni chuqurlashtirish, tarmoq sohasidagi tan olingan boshlang’ich darajadagi xalqaro sertifikatlarga tayyorlanish, Linux administratsiyasini kengroq o’rganish yoki kiberxavfsizlik yo’nalishiga o’tish. Keyingi o’sish doimiy mashq va o’z tashabbusingizga bog’liq.

Kurs boshlanishidan oldin qanday tayyorlanish mumkin

Bir nechta bepul qadamlar dastlabki haftalarni yengillashtiradi:

• Uydagi routeringizning sozlamalar sahifasini ochib, qaysi qurilmalar ulanganini va ularning manzillarini ko’ring.
• Kompyuteringizda ipconfig (Windows) yoki ip a (Linux) buyrug’ini ishga tushirib, nima ko’rsatishini kuzating.
• Cisco Packet Tracer va VirtualBox’ni oldindan o’rnatib, interfeysiga ko’nikib oling.
• Router, switch, gateway, subnet kabi keng tarqalgan inglizcha tarmoq atamalarini o’rganing.
• Buyruq va sozlamalar uchun alohida daftar tuting — bu odat har qanday administrator ishida qadrlanadi.

Haftada bir marta uzoq o’tirishdan ko’ra har kuni qisqa mashq qilish samaraliroq.

Ko’p beriladigan savollar

Dastur pullikmi? Yo’q, dastur bepul. Assotsiatsiyaning barcha dasturlari bepul.

Kim ariza topshira oladi va qanday hujjatlar kerak? Dastur 16 yoshdan oshgan har bir kishi uchun ochiq. Ariza uchun faqat ismingiz va telefon raqamingiz kerak. Qabul qilingandan so’ng sertifikat rasmiylashtirilishi uchun pasport nusxasi so’ralishi mumkin. Mutaxassislarimiz 1–2 ish kuni ichida qayta qo’ng’iroq qilishadi.

Mashg’ulotlar oflayn bo’ladimi yoki onlayn? Guruh jadvaliga qarab mashg’ulotlar assotsiatsiyaning o’quv markazlarida oflayn yoki onlayn tarzda o’tadi. Onlayn dasturlar butun mamlakat bo’ylab ishtirokchilar uchun ochiq.

Qancha vaqt ajratish kerak? Haftasiga kamida taxminan 6 soat mashg’ulot va qo’shimcha mustaqil ishni rejalashtiring. Darslarning 30 foizidan ko’pini qoldirish sertifikat berilmasligiga olib kelishi mumkin.

Sertifikat beriladimi? Ha, dasturni muvaffaqiyatli tugatganlarga sertifikat beriladi.

Tarmoqlarni qurish va boshqarishni o’rganmoqchi bo’lsangiz, shu sahifadagi «Dasturga yozilish» tugmasini bosib ariza qoldiring.