Lug'at

IT va kasb atamalari lug'ati

Darslarda, ish e'lonlarida va internetda uchraydigan atamalarning sodda izohi. Qidiruv yoki bo'lim bo'yicha toping.

70 ta atama

Kompyuter asoslari

Apparat ta'minot: Kompyuterning qo'l bilan ushlash mumkin bo'lgan qismlari: ekran, klaviatura, sichqoncha, protsessor va xotira.
Brauzer: Internetdagi saytlarni ochish va ko'rish uchun dastur. Chrome, Firefox, Edge va Safari eng mashhur brauzerlardir.
Bulutli xotira: Fayllaringizni internet orqali uzoqdagi serverlarda saqlash xizmati. Telefon buzilsa ham, rasmlaringiz bulutda saqlanib qoladi va boshqa qurilmadan ochiladi.
Dasturiy ta'minot: Qurilmaga nima qilishni aytadigan dasturlar majmui. Matn muharriri, o'yin yoki kalkulyator ilovasi dasturiy ta'minotga misol bo'ladi.
Fayl: Kompyuter yoki telefonda saqlangan alohida ma'lumot birligi: hujjat, rasm, qo'shiq yoki video. Masalan, rezyumeingiz bitta fayl bo'lib saqlanadi.
Ilova: Telefon yoki kompyuterda muayyan vazifani bajaradigan dastur. Masalan, xarita ilovasi yo'l topishga, messenjer esa xabar yozishga yordam beradi.
Operatsion tizim: Qurilmani boshqaradigan va boshqa dasturlarning ishlashini ta'minlaydigan asosiy dastur. Masalan, kompyuterlarda Windows, telefonlarda Android yoki iOS.
Papka: Fayllarni tartibli saqlash uchun joy, xuddi javondagi quti kabi. Masalan, barcha o'quv materiallarini Darslar degan papkada jamlash mumkin.
Skrinshot: Ekranda ko'rinib turgan narsaning rasmi. Xatolik chiqqanda skrinshot olib yuborsangiz, yordam beruvchi muammoni tezroq tushunadi.
Tezkor tugmalar: Bir nechta tugmani birga bosib amalni tez bajarish usuli. Masalan, Ctrl+C nusxa oladi, Ctrl+V esa joylashtiradi.
Yangilanish: Dastur yoki tizimning yangi versiyasi bo'lib, xatolarni tuzatadi va xavfsizlikni kuchaytiradi. Yangilanishlarni kechiktirmasdan o'rnatish foydali odat.
Zaxira nusxa (backup): Muhim fayllarning boshqa joyda saqlangan qo'shimcha nusxasi. Kompyuter buzilsa yoki fayl o'chib ketsa, ma'lumotni zaxiradan tiklash mumkin.

Internet

Elektron pochta (e-mail): Internet orqali xat va fayl yuborish xizmati. Ish yoki o'qishga ariza berishda ko'pincha elektron pochta manzili so'raladi.
Ijtimoiy tarmoq: Odamlar xabar, rasm va video bilan almashadigan onlayn platforma, masalan Telegram, Instagram yoki LinkedIn. Shaxsiy ma'lumotlarni ehtiyotkorlik bilan ulashing.
Internet: Butun dunyodagi kompyuter va qurilmalarni bir-biriga bog'laydigan ulkan tarmoq. U orqali sayt ochamiz, xat yuboramiz va onlayn o'qiymiz.
Manzil (URL): Internetdagi sahifaning aniq manzili, u brauzerning yuqori qatorida ko'rinadi. Saytga kirishdan oldin manzil to'g'ri yozilganini tekshiring.
Onlayn ta'lim: Internet orqali, uydan turib o'qish: video darslar, jonli mashg'ulotlar va topshiriqlar. Buning uchun barqaror internet va o'z vaqtini rejalash muhim.
Qidiruv tizimi: Kalit so'zlar bo'yicha internetdan ma'lumot topib beradigan xizmat, masalan Google yoki Yandex. Aniq so'zlar yozsangiz, natija ham aniqroq bo'ladi.
Veb-sayt: Internetda bitta manzil ostida joylashgan sahifalar to'plami. Masalan, yangiliklar sayti yoki tashkilotning rasmiy sayti.
Videoqo'ng'iroq: Internet orqali bir-birini ko'rib gaplashish, masalan Zoom yoki Google Meet orqali. Onlayn dars va suhbatlarda kamera va mikrofonni oldindan tekshiring.
Wi-Fi: Qurilmalarni simsiz ravishda internetga ulaydigan texnologiya. Uyda yoki kafeda telefon Wi-Fi orqali internetga ulanadi.
Yuklab olish va yuklash: Yuklab olish - internetdan faylni qurilmangizga olish, yuklash esa o'z faylingizni internetga yuborish. Masalan, kitobni yuklab olasiz, rasmni esa yuklaysiz.

Xavfsizlik

Antivirus: Zararli dasturlarni topib, ularni bloklaydigan yoki o'chiradigan himoya dasturi. U doim yangilangan holda ishlashi kerak.
Fishing: Firibgarlar o'zini bank yoki tanish xizmat qilib ko'rsatib, parol yoki karta ma'lumotini so'rashi. Shubhali havolani bosmang va kodni hech kimga aytmang.
Ikki bosqichli tasdiqlash (2FA): Paroldan tashqari yana bir tasdiq so'raladigan himoya, masalan telefonga keladigan kod. Parol o'g'irlansa ham, akkauntga kirish qiyinlashadi.
Onlayn firibgarlik: Internet orqali aldab, odamlardan ma'lumot yoki narsa olishga urinish. Haddan tashqari yaxshi va shoshilinch takliflar ko'pincha firibgarlik belgisidir.
Parol: Akkauntingizni begonalardan himoya qiladigan maxfiy so'z yoki belgilar. Kuchli parol uzun bo'ladi va har bir sayt uchun boshqacha tanlanadi.
Parol menejeri: Barcha parollarni xavfsiz saqlaydigan va kuchli parol yaratib beradigan dastur. Siz faqat bitta asosiy parolni eslab qolasiz.
Raqamli iz: Internetda siz haqingizda qoladigan izlar: postlar, izohlar, rasmlar. Ish beruvchilar ham ularni ko'rishi mumkin, shuning uchun nima joylashni o'ylab tanlang.
VPN: Internet trafigingizni shifrlangan kanal orqali o'tkazadigan xizmat. Ochiq Wi-Fi tarmoqlarida ma'lumotlaringizni begonalardan himoya qilishga yordam beradi.
Xavfsizlik yamog'i: Dasturdagi topilgan zaif joyni yopadigan kichik yangilanish. Yamoqlar o'rnatilmasa, firibgarlar o'sha zaiflikdan foydalanishi mumkin.
Zararli dastur: Qurilmaga zarar yetkazish yoki ma'lumot o'g'irlash uchun yaratilgan dastur, masalan virus. Ilovalarni faqat rasmiy do'konlardan o'rnating.
Shaxsiy ma'lumotlar: Sizni aniqlashga imkon beradigan ma'lumotlar: ism, telefon raqami, manzil, pasport ma'lumotlari. Ularni faqat ishonchli joylarda va zarur bo'lganda bering.
Shifrlash: Ma'lumotni faqat ruxsat etilgan kishi o'qiy oladigan maxfiy ko'rinishga aylantirish. Manzil qatoridagi qulf belgisi sayt bilan aloqa shifrlanganini bildiradi.

Ma'lumotlar

Diagramma: Raqamlarni rasm ko'rinishida tushunarli qilib ko'rsatish usuli: ustunli, chiziqli yoki doiraviy. Bir qarashda o'zgarish va farqlarni ko'rish oson bo'ladi.
Elektron jadval: Ma'lumotlarni qator va ustunlarda saqlaydigan va hisoblaydigan dastur, masalan Excel yoki Google Sheets. Uy xarajatlari yoki davomatni yuritish uchun qulay.
Filtrlash va saralash: Filtr jadvaldan faqat kerakli qatorlarni ko'rsatadi, saralash esa ularni tartibga soladi. Masalan, ro'yxatni familiya bo'yicha alifbo tartibida joylash.
Formula: Elektron jadvalda avtomatik hisob-kitob qiladigan ifoda. Masalan, =SUM(A1:A10) o'nta katakdagi sonlarni qo'shib beradi.
Katta ma'lumotlar (Big Data): Oddiy dasturlar bilan qayta ishlab bo'lmaydigan darajada ulkan hajmdagi ma'lumotlar. Masalan, xarita ilovasi millionlab foydalanuvchi harakatidan tirbandlikni aniqlaydi.
Ma'lumotlar bazasi: Ma'lumotlarni tartibli saqlash va tez topish uchun tizim. Masalan, kutubxona barcha kitoblar ro'yxatini ma'lumotlar bazasida yuritadi.
Ma'lumotlar tahlili: Ma'lumotlarni o'rganib, ulardan foydali xulosa chiqarish jarayoni. Masalan, qaysi kunlari darsga kamroq kelinishini aniqlab, jadvalni moslashtirish.
Ma'lumotlar to'plami (dataset): Bir mavzuga oid yig'ilgan ma'lumotlar majmui, ko'pincha jadval shaklida. Masalan, bir yil davomidagi kunlik havo harorati.
Ma'lumotlarni vizuallashtirish: Murakkab ma'lumotlarni diagramma, xarita yoki infografika orqali tushunarli qilish. Yaxshi vizualizatsiya katta jadvalni bir rasmga jamlaydi.
Mashinaviy o'rganish: Kompyuter ko'plab misollardan o'zi qonuniyat topib o'rganadigan usul. Masalan, pochtadagi spam xatlarni ajratuvchi filtr shu tarzda ishlaydi.
SQL: Ma'lumotlar bazasidan kerakli ma'lumotni so'rash uchun maxsus til. Masalan, SQL bilan Toshkentdagi barcha o'quvchilar ro'yxatini bir buyruqda olish mumkin.
Sun'iy intellekt: Odatda inson aqlini talab qiladigan ishlarni bajaradigan kompyuter tizimlari: matnni tarjima qilish, nutqni tanish, savollarga javob berish.

Dasturlash

Algoritm: Masalani yechish uchun aniq ketma-ket qadamlar. Ovqat retsepti ham algoritmga o'xshaydi: avval nima, keyin nima qilish yozilgan.
API: Ikki dastur bir-biri bilan muloqot qilishi uchun kelishilgan qoidalar. Masalan, ob-havo ilovasi ma'lumotni ob-havo xizmatining API'si orqali oladi.
Dasturlash tili: Kompyuterga buyruq berish uchun maxsus qoidalar va so'zlar to'plami. Python, JavaScript va Java mashhur dasturlash tillaridir.
Frontend va backend: Frontend - foydalanuvchi ko'radigan qism (tugmalar, sahifalar), backend esa ko'rinmaydigan server qismi (ma'lumotlarni saqlash va qayta ishlash).
Funksiya: Muayyan ishni bajaradigan va qayta-qayta chaqirish mumkin bo'lgan kod bo'lagi. Masalan, ikki sonni qo'shadigan funksiyani istalgan joyda ishlatish mumkin.
Git: Koddagi har bir o'zgarishni saqlab boradigan tizim. Xato qilsangiz, avvalgi versiyaga qaytish va jamoa bilan birga ishlash oson bo'ladi.
HTML va CSS: Veb-sahifa yaratishning asosiy tillari: HTML sahifa tuzilishini (sarlavha, matn, rasm), CSS esa ko'rinishini (rang, shrift, joylashuv) belgilaydi.
JavaScript: Veb-sahifalarni jonli va interaktiv qiladigan dasturlash tili. Masalan, tugma bosilganda menyu ochilishi JavaScript yordamida ishlaydi.
Python: Sodda va o'qilishi oson dasturlash tili, yangi boshlovchilar uchun yaxshi tanlov. Ma'lumotlar tahlili, avtomatlashtirish va sun'iy intellektda keng qo'llanadi.
Sikl: Bir xil amalni bir necha marta takrorlaydigan buyruq. Masalan, sinfdagi har bir o'quvchiga tabrik xatini yuborish uchun sikl ishlatiladi.
Xato (bug) va tuzatish: Bug - dasturdagi kutilmagan xato, uni topib tuzatish jarayoni esa debugging deyiladi. Har bir dasturchi bu bilan har kuni shug'ullanadi.
O'zgaruvchi: Dasturda qiymat saqlanadigan nomlangan quti. Masalan, yosh = 18 deb yozsangiz, yosh nomli o'zgaruvchida 18 soni saqlanadi.

Ish va kasb

Amaliyot (stajirovka): Tashkilotda qisqa muddat ishlab, haqiqiy tajriba orttirish imkoniyati. Amaliyot o'qishda olgan bilimlarni ish jarayonida sinab ko'rishga yordam beradi.
Frilans: Doimiy ish beruvchisiz, turli buyurtmachilar uchun alohida loyihalar bajarib ishlash. Masalan, dizayner bir vaqtda bir nechta mijozga logotip chizishi mumkin.
Ish suhbati: Ish beruvchi bilan nomzodning tanishuv uchrashuvi, yuzma-yuz yoki onlayn. Oldindan tashkilot haqida o'qib, o'zingiz haqingizda qisqa hikoya tayyorlang.
Kasbiy ko'nikmalar (hard skills): Aniq kasbga oid, o'rganib va tekshirib ko'rish mumkin bo'lgan bilimlar: Excel'da ishlash, dasturlash, chet tili yoki tikuvchilik.
Kasbiy tanishuvlar (networking): Soha vakillari bilan tanishib, foydali aloqalar o'rnatish. Tadbirlar, kurslar va LinkedIn kabi platformalar bunga yaxshi imkoniyat beradi.
Masofaviy ish: Ofisga bormasdan, uydan yoki boshqa joydan internet orqali ishlash. Buning uchun kompyuter, barqaror internet va o'zini tartibga solish ko'nikmasi kerak.
Motivatsion xat: Rezyumega ilova qilinadigan qisqa xat: nega aynan shu ishga qiziqishingiz va qanday foyda keltira olishingizni tushuntiradi.
Portfolio: Bajargan ishlaringiz namunalari to'plami: loyihalar, dizaynlar, kod yoki maqolalar. U qobiliyatingizni so'zdan ko'ra yaxshiroq ko'rsatadi.
Rezyume (CV): Ta'lim, tajriba va ko'nikmalaringiz qisqa bayon etilgan hujjat. Yaxshi rezyume bir-ikki sahifadan oshmaydi va har bir ish o'rniga moslashtiriladi.
Sertifikat: Kurs yoki dasturni muvaffaqiyatli tugatganingizni tasdiqlaydigan hujjat. Uni rezyume va portfolioga qo'shish mumkin.
Umrbod ta'lim: Har qanday yoshda yangi bilim va ko'nikmalarni o'rganishni davom ettirish. Texnologiyalar tez o'zgargani uchun bu odat kasbda o'sishga yordam beradi.
Yumshoq ko'nikmalar (soft skills): Odamlar bilan ishlash va o'zini boshqarish ko'nikmalari: muloqot, jamoada ishlash, vaqtni rejalash. Ish beruvchilar ularni texnik bilim bilan bir qatorda qadrlaydi.

Bugun o'qishni boshlang

Guruhlarga qabul ochiq. Ariza qoldiring — mutaxassislarimiz siz bilan bog'lanib, mos yo'nalishni tanlashga yordam beradi.

Dasturga yozilish Maqolalar