Elektromontyorlik

Elektromontyorlik nima va nega u muhim

Elektromontyor — elektr tarmoqlarini o’rnatadigan, ularga xizmat ko’rsatadigan va nosozliklarini bartaraf etadigan mutaxassis. Biz har kuni elektrdan foydalanamiz: chiroq yoqamiz, telefonni quvvatlaymiz, muzlatkich va kir yuvish mashinasi ishlaydi. Bularning barchasi to’g’ri o’rnatilgan va xavfsiz tarmoqqa bog’liq.

Kundalik misollar: yangi uyda simlar yotqiziladi va rozetkalar o’rnatiladi, ofisda qo’shimcha yoritish kerak bo’ladi, do’konda avtomat tez-tez o’chib qoladi, eski binoda elektr tarmog’ini yangilash talab etiladi. Har bir holatda ishni bilimli va ehtiyotkor mutaxassis bajarishi kerak, chunki elektr bilan bog’liq xato odamlar sog’lig’i va mol-mulk uchun xavfli.

Dastur maxsus jihozlangan ustaxonada olib boriladi. Barcha amaliy ishlar past kuchlanishli o’quv stendlarida, ustoz nazorati ostida bajariladi.

Darslarda nimalarni o’rganasiz va bajarasiz

Dastur 4 oy davom etadi, 32 ta mashg’ulotdan iborat va boshlang’ich darajadan boshlanadi.

Elektrotexnika asoslari. Tok, kuchlanish va qarshilik nima ekanini, ular o’zaro qanday bog’liqligini oddiy misollar orqali tushunasiz. Zanjir turlari — ketma-ket va parallel ulanish — o’quv stendida yig’ib ko’riladi va farqi kuzatiladi. O’lchov asboblari bilan ishlash — multimetr yordamida kuchlanish, tok va qarshilikni o’lchash, natijalarni yozib borish — mashq qilinadi. Shu bosqichda elektr sxemalarini o’qish va oddiy sxemalarni chizishni ham o’rganasiz.

Xavfsizlik. Xavfsizlik texnikasi dasturning asosiy qismi — u har bir mashg’ulotda takrorlanadi va imtihonda alohida baholanadi. Elektr xavfsizligi qoidalari: ishni boshlashdan oldin kuchlanishni o’chirish, uning yo’qligini tekshirish, qayta yoqilishining oldini olish. Himoya vositalari — izolyatsiyalangan asboblar, qo’lqoplar, ko’zoynaklar — qachon va qanday ishlatilishi o’rganiladi. Birinchi yordam mavzusida elektr tokidan jarohatlangan odamga qanday xavfsiz yordam berish va mutaxassislarni chaqirish tartibi mashq qilinadi.

Montaj ishlari. Kabel tanlash va yotqizishda yuklamaga mos kabelni tanlash, uni to’g’ri tozalash, ulash va mahkamlash o’rganiladi. Rozetka, kalit va yoritish mavzusida o’quv stendida rozetka, bir va ikki klavishali kalit, chiroqlarni ulash mashq qilinadi. Shchit yig’ishda avtomatik o’chirgichlarni joylashtirish, guruhlarga ajratish va belgilash bajariladi.

Ta’mirlash amaliyoti. Nosozlik tashxisida sxemaga tayanib, o’lchov asboblari yordamida muammoni bosqichma-bosqich izlash o’rganiladi. Ta’mirlash usullari — shikastlangan ulanishni almashtirish, noto’g’ri yig’ilgan zanjirni tuzatish — stendda bajariladi. Dastur amaliy imtihon bilan yakunlanadi, unda xavfsizlik qoidalariga rioya qilish ham baholanadi.

Elektromontyorning odatiy ish kuni

Elektromontyorning ish kuni odatda vazifani aniqlashdan boshlanadi: qayerda nima o’rnatilishi yoki nima ta’mirlanishi kerak. Keyin ish joyi ko’zdan kechiriladi, sxema o’rganiladi, kerakli material va asboblar tayyorlanadi. Ish boshlanishidan oldin tarmoq o’chiriladi va kuchlanish yo’qligi tekshiriladi — bu qadam hech qachon o’tkazib yuborilmaydi.

Kun davomida mutaxassis kabel yotqizishi, rozetka va chiroqlarni o’rnatishi, shchitga xizmat ko’rsatishi yoki nosozlik sababini izlashi mumkin. Ish yakunida u ulanishlarni tekshiradi, o’lchovlar o’tkazadi, ish joyini tartibga keltiradi va mijozga yoki rahbariga bajarilgan ish haqida ma’lum qiladi.

Bu kasbda diqqat, sabr va tartib juda muhim. Yaxshi elektromontyor shoshilmaydi, har bir ulanishni ikki marta tekshiradi, asboblarini soz holda saqlaydi va bajargan ishini sxemada qayd etadi. U mijozga elektr jihozlaridan xavfsiz foydalanish bo’yicha oddiy maslahatlar ham beradi.

Muhim eslatma: real elektr qurilmalarida ishlash xavfli. Bunday ishlarni faqat tegishli malakaga va rasmiy qoidalarda belgilangan ruxsatga ega bo’lgan mutaxassis bajarishi mumkin. Kurs bu kasbga birinchi qadam bo’lib, mustaqil ravishda real tarmoqlarda ishlashga ruxsat bermaydi.

Bu ko’nikmalar qayerda qo’llaniladi

Elektromontyorlik bilimlari ko’p sohalarda kerak:

• qurilish va ta’mirlash ishlari;
• binolar, do’konlar va ofislarga texnik xizmat ko’rsatish;
• maishiy texnika va yoritish tizimlari bilan bog’liq xizmatlar;
• ishlab chiqarish korxonalarida tajribali mutaxassis yordamchisi sifatida.

Kursdan keyin tajribali usta yonida ishlab ko’nikma orttirish, kasb-hunar ta’limida o’qishni davom ettirish va rasmiy qoidalarda nazarda tutilgan malaka va ruxsatni olish yo’lini ko’rib chiqish mumkin. Ishga joylashish sizning harakatlaringiz va mehnat bozoriga bog’liq.

Kurs boshlanishidan oldin qanday tayyorlanish mumkin

• Maktab fizikasidan elektr bo’limini takrorlang: tok, kuchlanish, qarshilik.
• Ochiq manbalardan elektr sxemalaridagi shartli belgilarni o’rganing va oddiy sxemalarni qog’ozga chizib ko’ring.
• Uyingizdagi rozetka va kalitlar qanday joylashganini kuzatib, sxemasini taxminan chizing — lekin hech narsani ochmang va ta’mirlamang.
• Qo’l asboblari bilan ehtiyotkor ishlash odatini shakllantiring.
• Birinchi yordamning umumiy qoidalari haqida o’qing.

Ko’p beriladigan savollar

Dastur pullikmi? Yo’q, dastur to’liq bepul.

Kimlar qatnasha oladi? Bu dasturda qatnashish uchun 18 yoshdan katta bo’lish va jismoniy sog’lom bo’lish talab etiladi. Oldindan tajriba kerak emas.

Arizaga qanday hujjatlar kerak? Ariza berish uchun hujjat kerak emas — ism va telefon raqami yetarli. Mutaxassislar 1–2 ish kuni ichida qayta qo’ng’iroq qilishadi. Qabul qilingandan so’ng sertifikat uchun pasport nusxasi so’ralishi mumkin.

Darslar qanday o’tadi va qancha vaqt oladi? Amaliy mashg’ulotlar ustaxonada, past kuchlanishli o’quv stendlarida, ustoz nazorati ostida o’tadi. Haftasiga kamida 6 soatga yaqin dars va qo’shimcha mustaqil ish rejalashtiring.

Sertifikat beriladimi va u nimani bildiradi? Dasturni muvaffaqiyatli tamomlaganlarga sertifikat beriladi; mashg’ulotlarning 30 foizidan ko’pini qoldirsangiz, u berilmasligi mumkin. Sertifikat o’qishni tamomlaganingizni tasdiqlaydi, ammo real elektr ishlariga ruxsat rasmiy qoidalarga muvofiq alohida rasmiylashtiriladi.

Bu kasbni o’rganishga tayyor bo’lsangiz, sahifadagi «Dasturga yozilish» tugmasi orqali ariza qoldiring.